kianpub-arcgis
کاربردهاي GIS در حوزه ي خدمات شهري 

کاربردهاي GIS در حوزه ي خدمات شهري 

نوشته شده در کلیات و تعاریف 6 بدون نظر

 

در حوزه ي خدمات شهري، سامانه ي اطلاعات جغرافيايي قابليت هاي بي شماري دارد که عبارت اند از:

  • مکان يابي

امروزه مکان یابی  در برنامه ريزي هاي شهري و طراحي فضاهاي شهري از جايگاهي ويژه و بسيار مهم برخوردار شده است. لزوم شناسايي محدوده هاي قابل استفاده برای ساخت فضا ها و اماکن مورد نیاز محیط شهری در زمینه های مختلف خدماتی امری اجتناب ناپذیر می باشد در ذیل به برخی از پرکاربرد ترین مطالعات مکان یابی در محیط شهری اشاره می گردد:

الف)مکان یابی پارک ها و فضای سبز شهری

امروزه به دلیل رشد روز افزون جمعیت شهرها و کمبود فضای مناسب برای فعالیت ها و امکانات مورد نیاز، تعیین مکان بهینه کاربری های شهری با توجه به متغیرهای مختلف در امر برنامه ریزی شهری، با استفاده از GIS که یکی از قدرتمندترین سیستم ها در پاسخگویی به نیازهای مطالعاتی و کاربردی است، انجام پذیر خواهد بود. اصولا در طراحی محیط زیست، مباحث فضای سبز شهری وجود دارد که هر کدام به عنوان لایه ای در  GISمورد بررسی قرار میگیرند و هر کدام از این لایه ها از نقشه های متفاوتی استخراج می شوند. اهدافی که در روند مکان یابی پارک ها به وسیله GIS دنبال می شود شامل تشکیل پایگاه اطلاعاتی برای پارک ها در محیط  GISمی باشد که جمع آوری داده های توصیفی پارک ها، تهیه نقشه های مبنا و برقراری ارتباط میان آنها (داده های فضایی) با جدول اطلاعات توصیفی پارک ها (داده های توصیفی) دز این بخش صورت می گیرد. اهداف بعدی تهیه نقشه های موضوعی که شامل نقشه های طبیعی و شهری می شود و همچنین تشکیل مدل تحلیلی در محیط  GIS برای مکان یابی پارک ها، شامل روش های تحلیل مختلف بر اساس نقشه های موضوعی تشکیل شده همانند تخصیص حریم و هم پوشانی آنها می باشد. در این راستا تحلیل گر محیط  GISدر حیطه محیط زیست شهری بسیار کارآمد عمل می کند.

ب) مکان یابی و توسعه بنگاه های اقتصادی در شهر

امروزه استفاده از فن آوری سیستم اطلاعات جغرافیایی جهت پیدا نمودن و توسعه مکان های جدید شهرها، شهرک های صنعتی و غیره امکان پذیر شده و با این فن آوری، چند لایه اطلاعاتی مهم و ضروری تجزیه و تحلیل می گردد و نتیجه جهت آزمایش و بررسی میدانی نقاط پیشنهاد شده توسط  GISدر فرآیند مکان یابی محک زمینی می خورد. مکان بهینه با توجه به شرایط و وضعیت کاربری های همجوار و برخی پیشنهادها در مورد تغییر کاربری ها برای هماهنگی و هم خوانی با کاربری مکان پیدا شده، ارائه می گردد. در توسعه شهرها با در نظر گرفتن فاکتورهای گوناگون حاکم بر هر منطقه، برای ایجاد فضایی که جوابگوی بخشی از نیازهای ساکنین آن منطقه باشد اقدام به آمایش مکان ها و المان های شهری می گردد. با تحولاتی فرهنگی و اجتماعی که در امر شهر نشینی و نوع زندگی شهری پیش آمده و یا در شرف وقوع است، بسیاری از نیازهای جدید در سطح نواحی شهری ایجاد شده که به کمبود امکانات عمومی و تجهیزات شهری مربوط می شود. تاسیسات عمومی شهری امکاناتی هستند که شهر باید به آنها مجهز باشد تا بتواند زندگی در شهر را با برآورد نیازهای شهری و تسهیلات بیشتر میسر سازد. چنین تجهیزاتی علاوه بر آنکه از احتیاجات اساسی یک جامعه شهری محسوب می شوند، به عنوان شاخص سنجش توسعه شهر محسوب می گردد. روش های مکان یابی توسعه شهری، با توجه به موقعیت مکانی یا جغرافیایی، وسعت، اندازه توسعه و نوع کاربری های پیشنهادی از همدیگر متمایزند و طراحی یک مدل و الگوی مناسب برای مکان یابی مراکز خرید و فروشگاه های تعاونی مصرف و غیره مبتنی برGIS، با توجه به شباهت ها و تفاوت های روش های مکان یابی اقتصادی فیزیکی متفاوت است. از مهم ترین وجه تشابه مکان یابی اقتصادی و فیزیکی می توان به گرایش در پیدا کردن نقاط ثقل به منظور استقرار تسهیلات جدید اشاره نمود و تفاوت این دو به قیود و متغیرهای هر یک باز می گردد. ویژگی های جمعیتی (کل جمعیت، تراکم جمعیت، توزیع سنی، توزیع در آمدی، خانوار، سطح تسهیلات، توزیع و فراوانی مشاغل، دسترسی به نیروی کار)، اقتصادی، رقابتی، مکانی، نظارتی و محدودیت های منطقه ای استفاده گردیده و با کاهش پارامترهای موثر و تهیه مدل در منطقه نمونه، مدل مناسب همراه با توسعه فیزیکی آن اتخاذ می گردد. در این راستا طراحی در شهر تهران انجام شده که طراحی الگوریتم مدل با بیش از 800 مرکز بلوک شهری و ترسیم قطر و شعاع مرکز و با در نظر گرفتن جاذبه و دافعه های انتخاب مکان، انجام گردید. مبنای مطالعه کاربری ها در شعاع ثابت 300 متر از بلوک اختیار شد و یا چندین سناریوی وزن دهی، اولویت بندی مناطق مناسب احداث فروشگاه تعاونی مصرف صورت پذیرفت.

ج)مکان یابی ایستگاه های خدمات اضطراری

از جمله ایستگاه های خدمات اضطراری می توان ایستگاه آتش نشانی را مثال زد. تعیین محل مناسب جهت ایستگاه آتش نشانی روی زمان پاسخ گویی اعلام حریق تاثیر می گذارد. برای این منظور شبکه های حمل و نقل از روی نقشه های مورد نظر مورد مطالعه قرار گرفته و فایل هایی ایجاد می شود که شامل مختصات جغرافیایی، محل خیابان ها، اسم، محدوده آدرس و کد مسیرهاست. در ضمن اطلاعاتی همچون حداکثر سرعت های امکان پذیر در خطوط ارتباطی همچنین دور برگردان ها و ترافیک موجود در جاده ها و سرعت عبور از خیابان با احتساب طول خیابان و سرعت اتومبیل های آتش نشانی وارد سیستم می شود. پیش بینی هایی نظیر جمعیت در منطقه، سطوح مشاغل، مرزهای شهر، تاثیر مرزبندی شهر،  نواحی تفریحی برنامه ریزی شده، واحدهای مسکونی، کارخانه ها و … نیز در نظر گرفته می شود و با کمک  GISنقشه هایی نیز برای تعیین مناطقی با اولویت بالا از نظر خطر آتش سوزی مانند مراکز خرید، مراکز تجاری، مدارس، خانه سالمندان و بیمارستان ها تهیه می شود. برای تعیین محل ایستگاه آتش نشانی فاکتورهای دیگری از جمله هزینه ها، سازگاری با زمین های مجاور، ابعاد فیزیکی محل و دسترسی به راه های قابل رانندگی نیز تحت لایه های ژئورفرنس شده ای وارد سیستم می شود.

  • ساماندهی

سیستم اطلاعات جغرافیای نقش مهم و کاربردی در  ساماندهی خدمات ، مشاغل ، سازمان ها و فعالیت های موجود در شهردارد به عنوان مثال:

الف) کاربردهاي GIS در اداره ي ساماندهي معابر و حمل و نقل:

براي بدست آوردن نيازهاي سيستم حمل و نقل در يك كشور تصميم گيري ها بايستي بر اساس اطلاعات در دسترس آسان و به روز و قابل اطمينان باشد. امروزه سيستم اطلاعات جغرافيايي (GIS) بصورت يك تكنولوژي با پتانسل قابل توجه براي دستيابي به اهداف لازم براي بسياري از كاربردهاي حمل و نقل قديمي به وجود آمده است. كاربرد GIS در زمينه مهندسي حمل و نقل بعلت ماهيت توزيع شده  از داده هاي مربوط به حمل ونقل و نياز به انواع تحليل ها در سطح شبكه و تحليل آماري امروز بيش از بيش اهميت يافته است. اولين تلاش در استفاده از سيستمهاي اطلاعات جغرافيايي در حمل و نقل در آمريكا در سال 1990 آغاز شد و در سالهاي بعد در كشور انگليس و اخيراً در كشور هند مورد استفاده قرار گرفته است كه متاسفانه در كشورمان ايران چندان مورد توجه قرار نگرفته است.

با توجه به گسترش روز افزون استفاده از سيستم هاي حمل و نقل شهري و ازدياد تقاضاي سفرها و حجم بالاي تردد هاي صورت پذيرفته و نياز به تأمين امكانات اوليه و زير بنايي اين سيستم حمل و نقل و نياز مبرم به ارائه يك مديريت توانمند جهت عدم مواجه يا كاهش معظلات حمل و نقلي استفاده از سيستم اطلاعات جغرافيايي جهت تلفيق اطلاعات لازم در حوزه حمل و نقل و  GIS بيش از پيش ضروري مي نمايد. از اين رو در اين بخش عمده ترين پروژه ها و نيز معظلات حمل و نقلي كه مي توان از سيستم   GISبه نحوه مطلوبي مديريت گردد به شرح زير ارائه مي گردد :

  • مديريت بر عمران معابر شهري
  • مديريت بر ساخت پايانه ها و پاركينگهاي طبقاتي شهري
  • طراحي سيستم شوراي نامگذاري معابر شهري
  • مديريت بر توسعه پمپ بنزين و پمپ گاز
  • مديريت بر چراغهاي راهنمايي و سيستم مونيتورينگ تقاطهاي شهري
  • مديريت بر اجراي خط كشي طولي معابر و سرعت گيرها و نصب تابلوهاي راهنماي و رانندگي
  • مديريت بر ايستگاه ها و مسير هاي اتوبوسراني شهري
  • مديريت تاكسراني شهري
  • مديريت و سازماندهي سيستم تاكسي تلفني هاي شهري
  • مديريت راه ها و پياده رو هاي برون شهري

تأثير تكنولوژي   GISدر توسعه سيستم اطلاعات حمل و نقل و مديريت زير ساخت راه ها بسيار عميق مي باشد به نحوي كه اگر حداكثر استفاده از تكنولوژي   GISدر بحث حمل و نقل به كار گرفته شود مي تواند روند تصميم گيريها را در مهندسي حمل و نقل و ترابري شهري متحول كند.

ب)کاربردهاي GIS در ساماندهی  و بازیافت زباله های شهری :

نخستين گام براي دستيابي به اهداف توسعه صنعتي و غير صنعتي سالم و پايدار، شناسايي پيامدهاي گوناگون فعاليت هاي صنعتي و غير صنعتي نظير آلودگي هواست. هر چند اشكال مختلف آلودگي محيط زيست وابسته و قابل تبديل به يكديگرند. اما آنچه اهميت آلودگي هوا را بيشتر مي سازد نقش هوا به عنوان حياتي ترين ماده براي ادامه زندگي انسان، آثار گوناگون و غالباً جبران ناپذير آلاينده ها بر سلامت انسان و محدود بودن توانايي بشر براي كاهش و كنترل آلودگي هاي هواست. به طور كلي اثرات آلودگي هوا بر انسان عمدتاً بر روي چشم ها و دستگاه تنفسي است. هنگامي كه گازهاي آلاينده هوا بخارات، دوده هاي غليظ و غيره در هوا منتشر مي شوند و در تماس با اعضاي بدن قرار مي گيرند در محدوده غلظتي معيني سبب سوزش، تحريك چشم، بيني، گلو و شش ها مي گردند و در غلظت هاي بالاتر ممكن است اثرات شديدتري از قبيل تشديد بيماريهاي قلبي – عروقي و تنفسي ودر نهايت موجب خفگي و مرگ شوند.

دنياي امروز دنياي اطلاعات بهينه مي باشد. پيشرفت هاي روز افزون در دهه هاي اخير در زمينه هاي تكنولوژي جمع آوري و ذخيره اطلاعات سبب گشته كه كاربران و برنامه ريزان با حجم بسيار زياد ي از اطلاعات مواجه گردند. با توجه به اينكه اطلاعات وقتي ارزشمند هستند كه به شكل صحيح و در زمان مناسب ارائه شوند. بنابراين سيستمي نيرومند و كارآمد مورد نياز مي باشد كه بتواند داده هاي مختلف را به شكل مناسب جمع آوري، پردازش، ذخيره و بازيابي نمايد. در اين راستا سيستم اطلاعات جغرافيايي به عنوان يك ابزار توانمند و تكنولوژي كارآمد در طراحي و ايجاد پايگاه اطلاعات آلودگي هوا به منظور جمع آوري، ذخيره، بازيابي و تجزيه و تحليل اطلاعات آلودگي هوا معرفي مي شود.به كمك  GIS مي توان بهترين مكان را براي دفن زباله هاي شهري می توان انتخاب كرد.

در زیر برخی از کاربردهاي GIS در ساماندهی  تنظيف و بازيافت مواد ذکر شده است:

  • تقسيم نواحي خدماتي به نواحي تفکيکي نظافت معابر شهري: سازمان تنظيف و بازيافت مواد، پس از ناحيه بندي شهر به نواحي تفکيکي جمع آوري زباله، در مرحله ي بعد، نيازمند ناحيه بندي شهربه نواحي تفکيکي جمع آوري زباله، به نواحي تفکيکي نظافت معابر است. در اين فعاليت هر ناحيه ي تفکيکي جمع آوري زباله به زير نواحي کوچک تر تقسيم مي شود. هر ناحيه، حيطه اي است که يک يا چند کارگر شهرداري در آن به نظافت و جمع آوري زباله مشغول هستند.
  • تعيين مسير بهينه ي ماشين هاي جمع آوري و حمل زباله: به منظور سامان دهي و مديريت در امر جمع آوري و حمل زباله، به منظور سامان دهي و مديريت در امر جمع آوري حمل زباله، مناطق شهرداري به مناطق کوچک تري تقسيم مي شوند و در هر ناحيه يک ماشين جمع آوري زباله، فعاليت مي کند. به علت تناوبي بودن اين فعاليت که حداقل يک بار در روز صورت مي گيرد، تعيين مسير بهينه جهت جمع آوري و حمله زباله، از نقطه نظر کاهش هزينه و تسريع در عمليات جمع آوري زباله، داراي اهميت بسياري است. سامانه ي GIS با استفاده از قابليت هاي خود و با تجزيه و تحليل اطلاعات، مي تواند با توجه به پارامترهاي مختلف، مسيرهاي بهينه را انتخاب و به عنوان پيشنهاد مطرح نمايد.
  • تعيين مسير ويژه ي بهينه ي جمع آوري زباله: در سازمان تنظيف و بازيافت مواد، به غير از نواحي تفکيکي جمع آوري زباله، پاره اي از ماشين هاي جمع آوري زباله، در مسيرهاي خاصي به جمع آوري زباله هاي آلوده و خطرناک نظير زباله و شيرابه هاي بيمارستان ها و مراکز درماني مي پردازند. توقف گاه هاي مسير ويژه ي جمع آوري زباله، اماکن و ساختمان هايي است که زباله هاي آلوده و خطرناک توليد مي کنند و سازمان بازيافت و تبديل مواد با برقراري مسيرهاي ويژه به جمع آوري زباله هاي آن ها اقدام مي نمايد.

3- اطلاع رساني

تهيه ي نقشه، با توجه به نياز کاربر، پويش و مديريت پارک هاي موجود در هر منطقه شهرداري، ارائه ي اطلاعات مکان – مرجع به اراده ي راهنمايي و رانندگي به منظور مديريت بهينه ي ترافيک و حمل و نقل شهري، امکان ارائه ي پاسخ هاي صحيح و قابل اعتماد در رابطه با نيازها و سئوالات ارباب رجوع، در ارتباط با اطلاعات مکان – مرجع، تعيين موقعيت يک ساختمان با وارد کردن يک قلم اطلاعات توصيفي مربوط به آن، اطلاع رساني عمومي به واحدهاي ارائه کننده ي خدمات شهري، ارائه ي اطلاعات به منظور توسعه و تأسيس مراکز خدمات عمومي مانند: بيمارستان، پارک، کتابخانه، …، ارائه ي اطلاعات مراکز جاذب سفر (تاريخي، مذهبي، ورزشي، فرهنگي)، طبقه بندي خانه هاي استيجاري بر اساس قيمت، مساحت، دسترسي ها، مجاورت ها و …، مشخص نمودن مناطق ممنوعه در ساخت و سازهاي شهري با در نظر گرفتن مسائل اشرافيت و سايه اندازي و …

برگرفته از کتاب: کاربرد Arc GIS در برنامه ریزی شهری و مدیریت شهری

نویسندگان:،سعید جوی زاده ،مسلم شمشیری،الناز امینی، منیژه براهیمی

 



دیدگاهتان را بنویسید

آدرس ما در گوگل

آدرس دفتر مرکزی

شيراز - خیابان برق - کوچه یک - موسسه چشم انداز هزاره سوم ملل
تلفن:09382252774-07132341477
09382252774
Address: P.O.Box 71555-1111, Shiraz, IRAN
No. 3, 4th Floor, Sadaf Building, Beside of the Pars International Hotel, Zand Blvd.,Shiraz, IRAN
E-Mail: saeedjavizadeh@yahoo.com